CMR'nin yasal dayanağı
CMR, 19 Mayıs 1956'da Cenevre'de imzalanan Uluslararası Karayolu Eşya Taşıma Sözleşmesi'ne (kısaca CMR Sözleşmesi) dayanır. Sözleşme; yükleme ve teslim ülkeleri farklı olan ve taraflardan en az biri Sözleşme'ye taraf bir ülkede bulunan her ücretli karayolu taşımasında uygulanır. Türkiye, Sözleşme'ye taraftır (2 Ağustos 1995'te katılmıştır).
Sözleşme, belgenin hangi bilgileri içermesi gerektiğini belirler; bu bilgilerin formda hangi kutu numarasında yer alacağını düzenlemez. Bu yüzden farklı matbaaların bastığı CMR formlarında kutu numaraları değişebilir. Bu rehberde, IRU'nun (Uluslararası Karayolu Taşımacılığı Birliği) yaygın kullanılan 2007 model formu esas alınmıştır.
CMR'de bulunması zorunlu bilgiler
CMR Sözleşmesi'nin 6. maddesine göre belgede şu bilgiler mutlaka bulunmalıdır:
- Düzenlendiği yer ve tarih
- Göndericinin adı ve adresi
- Taşıyıcının adı ve adresi
- Malın teslim alındığı yer ve tarih ile teslim edileceği yer
- Alıcının adı ve adresi
- Malın cinsinin genel tanımı ve ambalaj şekli (tehlikeli maddede genel kabul görmüş tanım)
- Kap adedi, özel işaretleri ve numaraları
- Malın brüt ağırlığı veya başka türlü ifade edilen miktarı
- Taşımaya ilişkin ücretler
- Gümrük ve diğer işlemler için gerekli talimatlar
- Taşımanın, aksi kararlaştırılmış olsa bile CMR Sözleşmesi'ne tabi olduğuna dair beyan
Uygulanabildiği hallerde eklenmesi gereken bilgiler de vardır: aktarma yasağı, göndericinin ödemeyi üstlendiği masraflar, teslimde tahsilat tutarı, malın beyan değeri, sigorta talimatı ve taşımanın tamamlanması için kararlaştırılan süre. Taraflar faydalı gördükleri başka her bilgiyi de belgeye ekleyebilir.
CMR formunun 24 kutusu
Aşağıdaki tablo, IRU 2007 modelindeki kutuların ne içerdiğini ve kimin doldurduğunu özetler.
| Kutu | İçerik | Dolduran |
|---|---|---|
| 1 | Gönderici: firma adı, adres, ülke | Gönderici |
| 2 | Alıcı: firma adı, adres, ülke | Gönderici |
| 3 | Malın teslim alındığı (yükleme) yer, ülke ve tarih | Gönderici |
| 4 | Malın teslim edileceği yer ve ülke | Gönderici |
| 5 | Göndericinin talimatları: gümrük işlemleri ve kodları, aktarma yasağı, sigorta talimatı | Gönderici |
| 6 | Taşıyıcı: firma adı, adres, ülke | Taşıyıcı |
| 7 | Müteakip taşıyıcılar (birden fazla taşıyıcı varsa her biri) | Taşıyıcı |
| 8 | Taşıyıcının malı teslim alırken çekinceleri ve gözlemleri | Taşıyıcı |
| 9 | Göndericinin taşıyıcıya teslim ettiği belgeler: fatura, çeki listesi, menşe belgesi vb. | Gönderici |
| 10 | İşaretler ve numaralar | Gönderici |
| 11 | Kap adedi | Gönderici |
| 12 | Ambalaj şekli | Gönderici |
| 13 | Malın cinsi | Gönderici |
| 14 | Brüt ağırlık (kg) | Gönderici |
| 15 | Hacim (m³) | Gönderici |
| 16 | Gönderici ile taşıyıcı arasındaki özel anlaşmalar | Gönderici |
| 17 | Ödenecek ücretler (navlun, ek masraf, gümrük vergileri, diğer) ve kimin ödeyeceği | Taşıyıcı |
| 18 | Diğer faydalı bilgiler: çekici ve dorse plakası, mühür no, TIR karnesi no, net ağırlık | Taraflar |
| 19 | Teslimde tahsilat (COD) tutarı | Taşıyıcı |
| 20 | Taşımanın CMR Sözleşmesi'ne tabi olduğu beyanı (form üzerinde matbu, değiştirilemez) | Matbu |
| 21 | Belgenin düzenlendiği yer ve tarih | Taşıyıcı |
| 22 | Göndericinin imzası ve kaşesi | Gönderici |
| 23 | Taşıyıcının imzası ve kaşesi | Taşıyıcı |
| 24 | Malın alıcı tarafından teslim alındığına dair kayıt, tarih, imza ve kaşe | Alıcı |
Formun alt kısmında ayrıca "taşıyıcıya ayrılmış, sözleşme dışı bölüm" bulunur. Taşıyıcı buraya kendi iç kayıtlarını (gümrük idaresi, kat edilen mesafe vb.) yazabilir; bu bölüm sözleşmenin parçası değildir.
CMR'yi kim doldurur?
Formun kendi baskısındaki nota göre gönderici 1-5, 9-16, 18 ve 22 numaralı kutulardan sorumludur. Kalın çizgiyle çerçevelenmiş kutular (6, 7, 8, 17, 19, 20, 21, 23, 24) taşıyıcı tarafından doldurulur. Uygulamada belgeyi çoğu zaman tek bir taraf (genellikle taşıyıcı veya taşıma işleri organizatörü) düzenler; bu durumda bilgilerin doğruluğundan belgeyi hazırlayan taraf sorumludur.
CMR kaç nüsha düzenlenir?
CMR Sözleşmesi'nin 5. maddesine göre belge en az üç asıl nüsha halinde düzenlenir ve gönderici ile taşıyıcı tarafından imzalanır (yerel hukuk izin veriyorsa imza matbu olabilir veya kaşe ile değiştirilebilir):
- Birinci nüsha göndericiye verilir
- İkinci nüsha malla birlikte gider
- Üçüncü nüsha taşıyıcıda kalır
IRU'nun pratik modelinde idari kayıt için dördüncü bir nüsha eklenir. Nüshalar genellikle renklerle ayrılır: kırmızı gönderici, mavi alıcı, yeşil taşıyıcı, siyah idari kayıt. Bu dördüncü nüsha yaygın bir uygulamadır ancak Sözleşme'nin zorunlu kıldığı bir şey değildir.
Sık yapılan 6 hata
1. Araç plakasını yanlış kutuya yazmak
Resmi formda araç plakası için ayrı bir kutu yoktur. Çekici ve dorse plakası, mühür numarası ve TIR karnesi numarası kutu 18'e yazılır. Plaka, kutu 23'teki taşıyıcı imza alanına yazılmaz.
2. Kutu 3 ve kutu 4'ü karıştırmak
Kutu 3, malın teslim alındığı (yükleme) yer ve tarihtir. Kutu 4, malın teslim edileceği yerdir. Bazı eski yerel formlarda bu iki kutunun yeri değişebilir; her zaman kutu başlığını okuyun.
3. Gümrük talimatlarını boş bırakmak
Gümrüğe tabi taşımalarda kutu 5'te gümrük işlemleri için gerekli talimatlar (antrepo adı, gümrük idaresi kodu vb.) belirtilmelidir. Bu bilgi eksikse araç sınırda bekleyebilir.
4. İmza ve kaşeyi eksik bırakmak
Kutu 22 (gönderici) ve kutu 23 (taşıyıcı) imza ve kaşe ile tamamlanmalıdır. Kutu 24 teslimatta alıcı tarafından imzalanır; belge ilk düzenlendiğinde genellikle boş kalır.
5. Çekinceyi tek taraflı yazmak
Taşıyıcı, kutu 8'e "ambalaj hasarlı", "sayım yapılmadı", "mühürlü araç teslim alındı" gibi çekinceler yazabilir. IRU kılavuzuna göre bu çekincelerin geçerli olması için gönderici tarafından da onaylanması gerekir.
6. Teslimde tahsilatı takip etmemek
Kutu 19'da teslimde tahsilat (COD) tutarı yazılıysa ve taşıyıcı bu tutarı tahsil etmeden malı teslim ederse, göndericiye karşı bu tutardan sorumlu olur.
Teslimde tahsilat (COD) ve taşıyıcının sorumluluğu
CMR Sözleşmesi'nin 21. maddesine göre, mal alıcıya teslim edilirken tahsil edilmesi gereken bir "teslimde tahsilat" bedeli varsa ve taşıyıcı bu bedeli tahsil etmeden malı teslim ederse, taşıyıcı göndericiye karşı bu tutar kadar tazminatla yükümlüdür. Taşıyıcının alıcıya rücu hakkı saklıdır. Bu yüzden kutu 19 dikkatle doldurulmalı ve teslimat talimatı sürücüye net şekilde iletilmelidir.
Dealti Logistics ile CMR süreçleri
Dealti Logistics, Türkiye ile Orta Asya arasındaki uluslararası karayolu taşımalarında transit (T1 / TIR) ve CMR süreçlerinin takibini üstlenir. Hizmet verdiğimiz güzergahlar ve taşıma çözümleri için teklif formunu kullanabilirsiniz.
Bu rehberdeki 24 kutuyu adım adım doldurarak CMR belgenizi çevrimiçi hazırlamak ve yazdırmaya hazır PDF olarak indirmek için CMR Oluşturma Aracımızı kullanabilirsiniz.
Kaynaklar
- Uluslararası Karayolu Eşya Taşıma Sözleşmesi (CMR), Cenevre, 19 Mayıs 1956, özellikle Madde 5, 6, 8 ve 21; Türkiye\'nin katılımı 2 Ağustos 1995 (Birleşmiş Milletler Antlaşma Koleksiyonu).
- IRU (Uluslararası Karayolu Taşımacılığı Birliği), 2007 model CMR formu ve CMR bilgi kaynakları.
Kaynaklara erişim: Eylül 2026.
