CMR taşıma senedi nedir ve nasıl doldurulur?
CMR, uluslararası karayolu eşya taşımalarında düzenlenen taşıma senedidir. Adını 1956 yılında Cenevre'de imzalanan Uluslararası Karayolu Eşya Taşıma Sözleşmesi (kısaca CMR Konvansiyonu) belgesinden alır. Yükleme veya boşaltma ülkelerinden en az biri Sözleşme'ye taraf olduğunda, taşıma bu kurallara tabi olur ve CMR düzenlenir.
CMR senedi, taşıma sözleşmesinin varlığını ve içeriğini kanıtlar; malın taşıyıcıya belirtilen durumda teslim edildiğine dair karine oluşturur. Bir gümrük beyannamesi ya da fatura değildir; bunların yerine geçmez.
24 kutulu standart düzen
Uluslararası Karayolu Taşımacıları Birliği'nin (IRU) 2007 model formu, bilgileri numaralandırılmış 24 kutuya yerleştirir. Bu araç da aynı düzeni kullanır. Kutu başlıkları belgede üç dilde (İngilizce, Türkçe, Rusça) birlikte basılır; girdiğiniz firma adı, adres ve mal tanımı gibi serbest metinler yazdığınız gibi kalır, çevrilmez.
- Kutu 1-2: Gönderici ve alıcı firma unvanı, adresi, ülkesi.
- Kutu 3-4: Malın teslim alındığı yer ve tarih; teslim edileceği yer.
- Kutu 5: Göndericinin talimatları, özellikle gümrük işlemleriyle ilgili yönergeler.
- Kutu 6-7: Taşıyıcı ve varsa müteakip taşıyıcılar.
- Kutu 8: Taşıyıcının teslim alırken belirttiği çekince ve gözlemler.
- Kutu 9: Gönderici tarafından taşıyıcıya teslim edilen belgeler (fatura, çeki listesi, T1, TIR Karnesi vb.).
- Kutu 10-15: Yükün işaretleri, kap adedi, ambalaj türü, cinsi, brüt ağırlığı ve hacmi.
- Kutu 16: Gönderici ile taşıyıcı arasındaki özel anlaşmalar.
- Kutu 17: Ödenecek tutarlar ve bunların kim tarafından ödeneceği.
- Kutu 18: Taraflarca faydalı görülen diğer bilgiler. Araç plakası da burada belirtilir.
- Kutu 19: Teslimde tahsilat tutarı (varsa).
- Kutu 20: Taşımanın CMR Sözleşmesi'ne tabi olduğuna dair matbu, sabit beyan. Kullanıcı verisi değildir, kaldırılamaz.
- Kutu 21: Senedin düzenlendiği yer ve tarih.
- Kutu 22-24: Gönderici, taşıyıcı ve alıcının imza ve kaşe alanları.
Kimin hangi kutuyu doldurduğu
Formun kendi baskısına göre gönderici sorumluluğundaki kutular 1-5, 9-16, 18 ve 22; kalın çerçeveli kutular (6, 7, 8, 17, 19, 20, 21, 23, 24) taşıyıcı tarafından doldurulur. Bu ayrım bir öneridir; pratikte tek bir kişi formun tamamını doldurabilir. Önemli olan, bilgilerin taşıma başlamadan önce tam ve doğru olmasıdır.
Kaç nüsha düzenlenir?
CMR Sözleşmesi, senedin en az üç asıl nüsha halinde düzenlenmesini ve gönderici ile taşıyıcı tarafından imzalanmasını ister: birincisi göndericide kalır, ikincisi malla birlikte gider, üçüncüsü taşıyıcıda kalır. IRU'nun yaygın uygulaması, idari kayıt için renklerle ayrılmış dördüncü bir nüsha ekler (kırmızı gönderici, mavi alıcı, yeşil taşıyıcı, siyah idari kayıt).
Not: Türkiye'de yaygın olarak kullanılan matbu CMR formları, bazı kutuları farklı numaralarla basar (örneğin gümrük talimatını 13 numarada). İçerik ve hukuki anlam aynıdır; bu araç uluslararası kullanıcılar için IRU 2007 numaralandırmasını esas alır.