--- title: "T1 mi TIR Karnesi mi? Türkiye-Orta Asya Güzergâhında Transit Belge Seçimi" description: "T1 ve TIR Karnesi, mühürlü bir aracın her sınırda tam gümrük ödemeden transit ülkelerden geçmesini sağlar. Aradaki fark ve ne zaman hangisi kullanılır." url: https://dealtilogistics.com/tr/insights/t1-mi-tir-karnesi-mi language: tr date_published: 2026-09-22 date_modified: 2026-09-22 author: "Dealti Insights" publisher: "Dealti Logistics" --- # T1 mi TIR Karnesi mi? Türkiye-Orta Asya Güzergâhında Transit Belge Seçimi _Özetle_ - TIR Karnesi ve T1, mühürlü bir aracın transit ülkelerden gümrük kontrolü altında, her sınırda tam ithalat vergisi ödemeden geçmesini sağlar; aralarındaki fark hangi ülkeleri ve hangi hukuki sistemi kapsadıklarıdır. - 1975 TIR Sözleşmesi kapsamındaki TIR Karnesi, Kazakistan, Kırgızistan, Rusya ve Türkiye dahil dünya genelinde yaklaşık 80 taraf ülkeyi kapsar. - Ortak Transit Sözleşmesi (CTC) kapsamındaki T1 ise AB'yi ve Birleşik Krallık, Norveç, İzlanda, Lihtenştayn, İsviçre, Türkiye, Kuzey Makedonya, Sırbistan, Moldova ve Ukrayna'yı kapsar. - Türkiye her iki sisteme de taraftır; bu yüzden kullanılan belge sadece çıkış ülkesine değil, güzergâha bağlıdır. - Türkiye-Orta Asya güzergâhlarında Orta Asya bacağı genelde TIR Karnesi ile kapsanır, çünkü Kazakistan ve Kırgızistan TIR'a taraf olup CTC üyesi değildir. - Transit belgeyi taşıyıcı veya nakliyeci seçip açar; gönderici değil, gümrük beyannamesi ve CMR ile koordineli olarak. T1 ve TIR Karnesi, yüklü ve mühürlü bir aracın her sınırda tam ithalat vergisi ödemeden veya gümrük denetiminden geçmeden bir veya birden fazla ülkeden geçmesini sağlayan iki ayrı transit belgesidir; aralarındaki fark, hangi ülkeleri ve hangi gümrük sistemini kapsadıklarıdır. Türkiye-Orta Asya güzergâhında hangisinin kullanılacağı, sevkiyatın kendisine değil, aracın fiilen geçtiği ülkelerin gümrük rejimine bağlıdır. Bu yazı belirli bir sevkiyat için gümrük veya hukuki tavsiye niteliği taşımaz. ## İki belgenin ortak noktası [TIR Karnesi](/tr/insights/tir-karnesi-nedir) ve [T1](/tr/insights/t1-belgesi-nedir), ikisi de gümrük transit belgesidir. İkisi de ihracat gümrüğünden sonra açılır, mal varışta gümrüğe sunulunca kapatılır ve aracın [transit ülkelerden](/tr/insights/transit-ulke-nedir) her iç sınırda tam ithalat prosedürüne girmeden gümrük kontrolü altında geçmesini sağlar. İkisi de, hangi transit belge kullanılırsa kullanılsın sevkiyatla birlikte seyahat eden [CMR taşıma senedinin](/tr/insights/cmr-nedir) yerini tutmaz. ## TIR Karnesi nasıl işler TIR Karnesi, Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu (UNECE) tarafından yönetilen 1975 TIR Sözleşmesi kapsamında düzenlenir ve Uluslararası Karayolu Taşımacılığı Birliği (IRU) koordinasyonundaki ulusal dernekler zinciriyle garanti edilir. Şu anda yaklaşık 80 taraf ülkesi bulunur; bu, AB gümrük bölgesinden çok daha geniş bir coğrafi kapsamdır. Kazakistan, Kırgızistan, Rusya ve Türkiye TIR Sözleşmesi'ne taraf ülkelerdir; TIR Karnesi'nin Türkiye-Orta Asya karayolu taşımacılığıyla en sık ilişkilendirilen belge olmasının nedeni budur. ## T1 nasıl işler T1, AB'yi tek bir gümrük bölgesi olarak kapsayan ve buna ek olarak belirli AB dışı ülkeleri içeren Ortak Transit Sözleşmesi (CTC) kapsamında kullanılan bir gümrük transit beyannamesidir: Birleşik Krallık, Norveç, İzlanda, Lihtenştayn, İsviçre, Türkiye, Kuzey Makedonya, Sırbistan, Moldova ve Ukrayna. Türkiye'nin kendisi de CTC'ye taraftır; bu nedenle hareketin ortak transit alanı içinde kalan bölümleri için T1 açılabilir. ## TIR mi T1 mi: pratik fark İki sistem tek bir ülkede kesişir: Türkiye ikisine de taraftır. Buna karşılık Kazakistan ve Kırgızistan TIR Sözleşmesi'ne taraf olmakla birlikte CTC üyesi değildir; bu yüzden Orta Asya'ya yapılan bir hareket genelde o bacak için TIR Karnesi gerektirir. T1, güzergâhın AB veya başka bir CTC ülkesine de değdiği durumlarda devreye girer, Orta Asya bacağının kendisi için değil. Hangi belgenin nerede açılacağı sabit bir kural değil, güzergâha göre verilen bir gümrük kararıdır; Dealti'nin kendi güzergâhlarının nasıl yapılandığı için [Türkiye-Orta Asya Karayolu Güzergahları](/tr/insights/turkiye-orta-asya-karayolu-guzergahlari) yazısına bakabilirsiniz. | | TIR Karnesi | T1 | | --- | --- | --- | | Yasal dayanak | 1975 TIR Sözleşmesi (UNECE) | Ortak Transit Sözleşmesi (CTC) | | Coğrafi kapsam | Dünya genelinde yaklaşık 80 taraf ülke | AB ve belirli CTC ülkeleri | | Kim düzenler | Ulusal karayolu taşımacılığı derneği, IRU garantisiyle | Çıkış gümrük idaresi, CTC sistemi içinde | | Genelde kullanıldığı yer | Kazakistan, Kırgızistan ve Rusya dahil CTC dışı ülkelerden geçen bacaklar | AB veya CTC bölgesi içinde kalan bacaklar | ## Türkiye neden her iki sistemde de yer alıyor Türkiye'nin konumu, aynı anda hem TIR'a hem CTC'ye taraf olması, seçimin sadece çıkış ülkesine bakılarak genellenemeyeceğinin nedenidir. Türkiye'de yüklenip Orta Asya'daki bir varış noktasına giden bir araç, güzergâha, kullanılan sınır kapılarına ve sevkiyat anındaki güncel gümrük düzenlemelerine göre, yolculuğun tamamında TIR altında ya da bir Avrupa bacağında T1, kalanında TIR altında hareket edebilir. ## Bunun gönderici için anlamı Transit belgeyi gönderici seçmez; nakliyeci veya taşıyıcı, güzergâha ve geçilen ülkelere göre bu seçimi yapar ve bunu göndericinin veya [gümrük müşavirinin](/tr/insights/gumruk-musaviri-nedir) verdiği [gümrük beyannamesi](/tr/insights/gumruk-beyannamesi-nedir) ile koordine eder. Bunun sevkiyat sürecinin bütünündeki yeri için [Uluslararası Karayolu Taşımacılığı Nasıl İşler](/tr/insights/uluslararasi-karayolu-tasimaciligi-nasil-isler-8-asama) yazısına bakabilirsiniz. ## Dealti Logistics bunu nasıl yönetir Dealti Logistics, Türkiye-Orta Asya koridöründe her güzergâh için doğru transit belgeyi (TIR Karnesi veya T1) açar, bunu gümrük beyannamesi ve CMR ile koordine ederek aracın her sınırı zamanında geçmeye hazır olmasını sağlar. Belirli bir sevkiyat için transit kurgusunu görüşmek üzere [teklif al](/tr/teklif-al) sayfasını kullanabilirsiniz. Kaynaklar - UNECE, TIR Sözleşmesi (1975) ve TIR El Kitabı, taraf ülkeler ve IRU aracılığıyla yönetilen garanti zinciri hakkında. - Avrupa Komisyonu / EUR-Lex, Ortak Transit Usulüne İlişkin Sözleşme ve CTC taraf ülkeleri listesi (AB, Birleşik Krallık, Norveç, İzlanda, Lihtenştayn, İsviçre, Türkiye, Kuzey Makedonya, Sırbistan, Moldova, Ukrayna). Gümrük rejimleri ve taraf ülke listeleri zaman içinde değişebilir; bu yazı 2026 itibarıyla geçerli durumu yansıtır ve belirli bir sevkiyat için güncel sınır kurallarının teyidinin yerini tutmaz. ## Temel çıkarımlar - Hiçbir transit belge CMR taşıma senedinin yerini tutmaz; ikisi de CMR ile birlikte işler. - TIR Karnesi'nin coğrafi kapsamı daha geniştir; T1'in kapsamı Türkiye'nin de içinde olduğu CTC üyeliğiyle sınırlıdır. - Kazakistan ve Kırgızistan TIR'a taraf olup CTC üyesi olmadığı için, bir sevkiyatın Orta Asya bacağı genelde TIR altında hareket eder. - Güzergâh hem sadece-TIR hem CTC bölgesinden geçiyorsa, tek bir sevkiyat farklı bacaklarda her iki belgeyi de kullanabilir. - Transit belge seçimi, sevkiyatın çıkış noktasına bağlı sabit bir kural değil, taşıyıcı veya nakliyecinin güzergâha göre verdiği bir gümrük kararıdır. - Belirli bir güzergâh ve tarih için güncel gereklilikleri teyit edin; taraf ülke listeleri ve gümrük rejimleri zaman içinde değişir. ## Sık sorulan sorular ### TIR Karnesi ile T1 arasındaki temel fark nedir? TIR Karnesi uluslararası TIR Sözleşmesi kapsamında düzenlenir ve AB dışındaki ülkeler dahil dünya genelinde yaklaşık 80 taraf ülkeyi kapsar. T1 ise Ortak Transit Sözleşmesi kapsamında düzenlenir ve sadece AB ile belirli AB dışı ülkeleri kapsar. Hangi belgenin kullanılacağı, sevkiyatın fiilen hangi ülkelerden geçtiğine bağlıdır. ### Türkiye'den Kazakistan veya Kırgızistan'a sevkiyatlarda hangi belge kullanılır? Genelde TIR Karnesi uygulanır, çünkü Kazakistan ve Kırgızistan TIR Sözleşmesi'ne taraf olup T1'in ait olduğu Ortak Transit Sözleşmesi'ne üye değildir. ### Türkiye neden her iki sistem için de önemli? Türkiye hem TIR Sözleşmesi'ne taraf hem de Ortak Transit Sözleşmesi üyesidir; bu yüzden güzergâha ve geçilen ülkelere bağlı olarak, Türkiye'den çıkan bir sevkiyat iki belgeden biriyle, ya da bir bacakta T1 diğerinde TIR ile hareket edebilir. ### Gönderici TIR ile T1 arasında seçim yapmak zorunda mı? Hayır. Transit belgeyi güzergâha göre taşıyıcı veya nakliyeci seçip açar, gönderici değil. Göndericinin sorumluluğu, genelde bir gümrük müşaviri aracılığıyla verilen gümrük beyannamesidir. ### Bu belgelerden biri CMR taşıma senedinin yerini tutar mı? Hayır. CMR taşıma senedi, hangi transit belge (TIR Karnesi veya T1) yolculuğun gümrük tarafını kapsarsa kapsasın, sevkiyatla birlikte seyahat eden ayrı bir taşıma belgesidir. ### Taraf ülke listeleri değişebilir mi? Evet. Hem TIR Sözleşmesi hem Ortak Transit Sözleşmesi zaman zaman taraf ülke eklemesi veya güncellemesi yapar; belirli bir güzergâh ve tarih için güncel gereklilikler sevkiyat anında teyit edilmelidir. --- Source: [T1 mi TIR Karnesi mi? Türkiye-Orta Asya Güzergâhında Transit Belge Seçimi](https://dealtilogistics.com/tr/insights/t1-mi-tir-karnesi-mi) - Dealti Logistics.