--- title: "CMR'de Taşıyıcı Sorumluluğu, Hasar ve Tazminat: Tam Rehber" description: "CMR'de taşıyıcı neyden sorumludur, 8,33 SDR sınırı nasıl işler, hasar tespiti ve zamanaşımı süreleri, ağır kusur ve CMR sigortası. 1956 Sözleşmesi ve 1978 Protokol'e dayalı rehber." url: https://dealtilogistics.com/tr/insights/cmr-tasiyici-sorumlulugu-tazminat-rehberi language: tr date_published: 2026-09-02 date_modified: 2026-09-03 author: "Dealti Insights" publisher: "Dealti Logistics" --- # CMR'de Taşıyıcı Sorumluluğu, Hasar ve Tazminat: Tam Rehber _Özetle_ - CMR, taşıyıcının malı teslim aldığı an ile teslim ettiği an arasındaki tam veya kısmi kayıptan, hasardan ve gecikmeden kusura bakılmaksızın sorumlu tutar (Madde 17). - Tazminat, malın teslim alındığı yer ve zamandaki değerine göre hesaplanır; 1978 Protokolü'ne taraf ülkelerde sınır kural olarak kilogram başına 8,33 SDR'dir (Madde 23). Kazakistan ve Azerbaycan bu Protokol'e taraf değildir. - Görünmeyen hasarda 7 gün, gecikmede 21 gün içinde yazılı çekince gönderilmezse malın CMR'de yazılı durumda teslim alındığı varsayılır (Madde 30). - CMR taşımalarından doğan davalarda zamanaşımı bir yıl, kasıt veya ağır kusur halinde üç yıldır (Madde 32). - CMR sorumluluk sigortası taşıyıcının sınırlı sorumluluğunu, yük sigortası ise malın tam değerini güvence altına alır; ikisi farklı ürünlerdir. CMR yalnızca bir form değil, uluslararası karayolu taşımasında **taşıyıcının sorumluluğunu** belirleyen bir hukuki rejimdir. Bu yazı; taşıyıcının neyden, ne kadar sorumlu olduğunu, hangi hallerde sorumluluktan kurtulduğunu, tazminatın nasıl hesaplandığını ve bir hasar veya kayıp durumunda izlenecek adımları özetler. Belgenin nasıl doldurulacağı için [CMR Nasıl Doldurulur](/tr/insights/cmr-nasil-doldurulur-rehber) yazısına bakabilirsiniz. ## CMR ne zaman uygulanır: kapsam ve istisnalar CMR Sözleşmesi'nin 1. maddesine göre Sözleşme; malın teslim alındığı yer ile teslim edileceği yerin farklı ülkelerde bulunduğu ve bu ülkelerden en az birinin Sözleşme'ye taraf olduğu her ücretli karayolu eşya taşımasında uygulanır. Tarafların uyruğu ve yerleşim yeri önemli değildir. Türkiye, hem Sözleşme'ye hem de tazminat sınırını SDR cinsine çeviren 1978 tarihli Protokol'e taraftır (her ikisine de 2 Ağustos 1995'te katılmıştır). Aracın yükle birlikte bir bölümü denizde, demiryolunda, iç suyolunda veya havada taşınsa da mal araçtan indirilmiyorsa CMR taşımanın tamamına uygulanır (Madde 2). Sözleşme; posta sözleşmeleri kapsamındaki taşımalara, cenaze taşımalarına ve ev eşyası taşımalarına uygulanmaz (Madde 1/4). ## Belgenin ispat gücü CMR, aksi kanıtlanana kadar taşıma sözleşmesinin koşullarının ve taşıyıcının malı teslim aldığının kanıtıdır (Madde 9). Taşıyıcı malı teslim alırken kap adedini, işaretleri ve numaraları ve malın görünür durumunu kontrol etmelidir (Madde 8). Kontrol imkânı yoksa veya taşıyıcının çekinceleri varsa bunları kutu 8'e yazması gerekir. Belgede çekince yoksa, malın ve ambalajın görünüşte iyi durumda teslim alındığı varsayılır. Kutu 8'e yazılan çekincenin göndericiyi bağlaması için gönderici tarafından da kabul edilmiş olması gerekir (Madde 8/2). Bu yüzden yükleme sırasında tespit edilen bir sorun, tek taraflı not düşmek yerine karşılıklı tutanakla kayda geçirilmelidir. ## Taşıyıcı hangi durumlarda sorumludur Madde 17/1 uyarınca taşıyıcı, malı teslim aldığı an ile teslim ettiği an arasında meydana gelen **tam veya kısmi kayıptan, hasardan ve gecikmeden** sorumludur. Bu, kusura dayanmayan bir sorumluluktur: zarar bu süre içinde oluştuysa, taşıyıcının sorumluluktan kurtulmak için Sözleşme'de sayılan nedenlerden birine dayanması gerekir. ## Taşıyıcının sorumluluktan kurtulduğu haller ### Genel kurtuluş nedenleri (Madde 17/2) Taşıyıcı; kayıp, hasar veya gecikme şu nedenlerden birinden kaynaklanıyorsa sorumlu olmaz: hak sahibinin kusuru veya talimatı, malın kendi ayıbı (gizli kusuru), ya da taşıyıcının kaçınamayacağı ve sonuçlarını önleyemeyeceği durumlar. Taşıyıcı; kullandığı aracın arızasına veya aracı kiraladığı kişinin ya da onun çalışanlarının kusuruna dayanarak sorumluluktan kurtulamaz (Madde 17/3). ### Özel riskler (Madde 17/4) Bazı durumlarda taşıyıcının sorumluluğu, o riske özgü tehlikeler nedeniyle hafifler: - Belgede açıkça kararlaştırılmışsa açık, brandasız araç kullanımı - Doğası gereği ambalajsız veya kötü ambalajlı taşındığında zarar gören malın ambalaj eksikliği veya kusuru - Malın gönderici, alıcı veya onlar adına hareket eden kişilerce elleçlenmesi, yüklenmesi, istiflenmesi veya boşaltılması - Kırılma, pas, iç bozulma, kuruma, sızıntı, normal fire, güve veya haşere etkisi gibi nedenlerle bazı malların doğasından kaynaklanan zarar - Kapların işaret veya numaralarının yetersizliği - Canlı hayvan taşınması İspat yükü şöyle işler (Madde 18): genel kurtuluş nedenlerini taşıyıcı kanıtlar. Özel risklerden birinin zarara yol açmış olabileceğini taşıyıcı ortaya koyarsa, zararın o riskten kaynaklandığı varsayılır; hak sahibi bunun aksini kanıtlayabilir. Sıcaklığa duyarlı yükler özel donanımlı araçlarla taşınıyorsa, taşıyıcı "açık araç" riskine ancak ekipmanın seçimi, bakımı ve kullanımıyla ilgili tüm adımları attığını ve verilen özel talimatlara uyduğunu kanıtlarsa dayanabilir (Madde 18/4). ## Gecikme ve malın kaybolmuş sayılması Kararlaştırılan süre içinde teslim edilmeyen mal gecikmiş sayılır; süre kararlaştırılmamışsa, özenli bir taşıyıcıya tanınması makul olan süre esas alınır (Madde 19). Mal, kararlaştırılan sürenin bitiminden sonra 30 gün, süre kararlaştırılmamışsa teslim alınmasından sonra 60 gün içinde teslim edilmemişse, hak sahibi malı kaybolmuş sayabilir (Madde 20). ## Tazminat nasıl hesaplanır Kayıp halinde tazminat, malın teslim alındığı yer ve zamandaki değerine göre hesaplanır (Madde 23). Bu değer borsa fiyatına, yoksa piyasa fiyatına, o da yoksa aynı cins ve kalitedeki malın olağan değerine göre belirlenir. | Durum | Tazminatın ölçüsü | | --- | --- | | Tam veya kısmi kayıp | Malın teslim alındığı yer ve zamandaki değeri, kilogram başına 8,33 SDR üst sınırıyla | | Hasar | Malın değer kaybı (dépréciation); tam kayıp tazminatını aşamaz | | Gecikme | Kanıtlanan zarar; navlun bedelini aşamaz | Kayıp ve kısmi kayıpta ayrıca navlun, gümrük vergileri ve taşımaya ilişkin diğer masraflar; tam kayıpta tamamen, kısmi kayıpta orantılı olarak iade edilir (Madde 23/4). Bunun dışında başka bir tazminat ödenmez. ### Kilogram başına 8,33 SDR sınırı ve ülkeden ülkeye farkı Sözleşme'nin 1956 tarihli ilk metninde tazminat sınırı "kilogram başına 25 altın frank" idi. 5 Temmuz 1978 tarihli Protokol bu sınırı **eksik brüt ağırlığın kilogramı başına 8,33 SDR** olarak değiştirdi ve 28 Aralık 1980'de yürürlüğe girdi. SDR (Özel Çekme Hakları), IMF'nin her iş günü yayımladığı bir döviz sepetidir; güncel tavanı bulmak için 8,33 rakamı, tazminatın isteneceği para biriminin o günkü SDR kuruyla çarpılır. Önemli bir ayrım vardır: **bütün CMR ülkeleri 1978 Protokolü'ne taraf değildir.** Hangi sınırın geçerli olacağı genellikle davanın görüldüğü ülkenin Protokol'ü onaylamış olup olmadığına bağlıdır; Protokol'e taraf olmayan bir ülkenin yargısında teknik olarak hâlâ eski altın frank esası uygulanır. Dealti'nin çalıştığı başlıca ülkeler: | Ülke | CMR Sözleşmesi | 1978 Protokolü (8,33 SDR) | | --- | --- | --- | | Türkiye | Taraf (1995) | Taraf (1995) | | Kazakistan | Taraf (1995) | Taraf değil | | Kırgızistan | Taraf (1998) | Taraf (1998) | | Azerbaycan | Taraf (2006) | Taraf değil | | Gürcistan | Taraf (1999) | Taraf (1999) | | Rusya | Taraf (1983) | Taraf (2016) | Çin, CMR Sözleşmesi'ne taraf değildir; bir Türkiye-Çin karayolu taşımasında CMR yine uygulanır çünkü Türkiye taraftır. Uygulamada bu sınır çoğu zaman malın gerçek değerinin altında kalır; yüksek değerli yüklerde farkın kapatılması için beyan değeri (Madde 24), teslimde özel menfaat (Madde 26) veya ayrı bir yük sigortası düşünülmelidir. ### Beyan değeri ve teslimde özel menfaat (Madde 24 ve 26) Gönderici, kararlaştırılacak bir ek ücret karşılığında CMR'ye 8,33 SDR sınırını aşan bir **beyan değeri** yazabilir; bu durumda beyan edilen tutar sınırın yerine geçer (Madde 24). Ayrıca kayıp, hasar veya gecikme halinde uğranacak zarar için bir **teslimde özel menfaat** tutarı beyan edilebilir; bu, 23, 24 ve 25. maddelerdeki tazminata ek olarak, beyan edilen tutara kadar kanıtlanan ek zararın istenmesine imkân verir (Madde 26). Her iki beyan da CMR'ye yazılmalı ve ek ücreti ödenmelidir. ## Sınırların kalktığı hal: kasıt ve ağır kusur Zarar; taşıyıcının kastından veya davanın görüldüğü mahkemenin hukukuna göre kasta eşdeğer sayılan bir kusurundan kaynaklanıyorsa, taşıyıcı sorumluluğu sınırlayan veya ispat yükünü değiştiren hükümlere dayanamaz (Madde 29). Bu durumda 8,33 SDR sınırı uygulanmaz ve taşıyıcı gerçek zararın tamamından sorumlu olabilir. Aynı kural, taşıyıcının çalışanları veya yararlandığı diğer kişiler görevleri kapsamında hareket ederken kasıt veya ağır kusur işlerse geçerlidir. ## Tehlikeli maddeler Gönderici tehlikeli mal teslim ediyorsa, tehlikenin tam niteliğini ve gerekirse alınacak önlemleri taşıyıcıya bildirmek zorundadır (Madde 22). Bu bilgi CMR'ye yazılmamışsa, taşıyıcının tehlikeyi bildiğini başka yolla kanıtlamak gönderici veya alıcıya düşer. Taşıyıcının tehlikeli olduğunu bilmediği mal her an ve her yerde boşaltılabilir, imha edilebilir veya zararsız hale getirilebilir; taşıyıcı bunun için tazminat ödemez ve gönderici doğan tüm masraf ve zarardan sorumlu olur. ## Hasar tespiti ve çekince süreleri Alıcı, malı taşıyıcıyla birlikte kontrol etmeden veya yazılı çekince göndermeden teslim alırsa, malı CMR'de yazılı durumda teslim aldığı varsayılır (Madde 30). Bu karineyi kırmak için çekincenin süresinde ve doğru biçimde iletilmesi gerekir: | Zarar türü | Çekince süresi | Biçim | | --- | --- | --- | | Görünür kayıp veya hasar | En geç teslim anında | Sözlü yeterli, yazılı önerilir | | Görünmeyen kayıp veya hasar | Teslimden sonra 7 gün (pazar ve resmi tatiller hariç) | Yazılı zorunlu | | Gecikme | Malın alıcının tasarrufuna bırakılmasından sonra 21 gün | Yazılı zorunlu | Taşıyıcı ve alıcı, gerekli inceleme ve tespitler için birbirlerine makul her kolaylığı sağlamak zorundadır (Madde 30/5). ## Dava, yetkili mahkeme ve zamanaşımı Davacı; tarafların anlaşarak belirlediği bir taraf ülke mahkemesinin yanı sıra, davalının yerleşik olduğu ya da malın teslim alındığı veya teslim edileceği yerin bulunduğu ülkenin mahkemelerinde dava açabilir (Madde 31). Aynı taraflar arasında aynı sebeple ikinci bir dava açılamaz. CMR taşımalarından doğan davalarda zamanaşımı süresi **bir yıldır**. Kasıt veya kasta eşdeğer kusur halinde süre **üç yıldır** (Madde 32). Süre; kısmi kayıp, hasar veya gecikmede teslim tarihinden; tam kayıpta kararlaştırılan sürenin bitiminden sonraki 30. günden (süre yoksa teslim alınmasından sonraki 60. günden); diğer hallerde sözleşmenin yapılmasından üç ay sonra işlemeye başlar. Yazılı bir talep, taşıyıcı talebi yazılı olarak reddedip ekli belgeleri iade edene kadar zamanaşımını durdurur. Taşıma sözleşmesi, Sözleşme'yi uygulamayı öngören bir tahkim şartı da içerebilir (Madde 33). ## Müteakip taşıyıcılar Tek bir sözleşmeyle düzenlenen taşıma birbirini izleyen karayolu taşıyıcılarınca yapılıyorsa, taşıyıcıların her biri işin tamamından sorumludur; ikinci ve sonraki her taşıyıcı, malı ve CMR'yi kabul etmesiyle sözleşmenin tarafı olur (Madde 34). Kayıp, hasar veya gecikme davası yalnızca ilk taşıyıcıya, son taşıyıcıya veya zararın doğduğu bölümü yürüten taşıyıcıya açılabilir (Madde 36). Tazminatı ödeyen taşıyıcının diğer taşıyıcılara rücu hakkı vardır; zarara yol açan taşıyıcı tazminatı tek başına üstlenir, belirlenemiyorsa tazminat navlun payları oranında paylaşılır (Madde 37 ve 38). ## Sözleşmeye aykırı şartlar geçersizdir CMR hükümlerinden doğrudan veya dolaylı olarak sapan her şart geçersizdir (Madde 41); bu şartın geçersizliği sözleşmenin diğer hükümlerini etkilemez. Özellikle taşıyıcı lehine bir sigorta menfaati sağlayan ya da ispat yükünü kaydıran şartlar hükümsüzdür. Bu yüzden bir taşıma sözleşmesinde CMR'nin altında bir sorumluluk öngören madde, o taşıma CMR kapsamındaysa uygulanmaz. ## CMR sigortası: sorumluluk sigortası mı, yük sigortası mı İki ayrı ürün karıştırılmamalıdır. **CMR sorumluluk sigortası** taşıyıcının Sözleşme'den doğan sorumluluğunu, yani kural olarak kilogram başına 8,33 SDR ile sınırlı tutarı güvence altına alır; poliçeyi taşıyıcı yaptırır. **Yük (nakliyat) sigortası** ise malın kendi değerini güvence altına alır ve genellikle yük sahibi tarafından yaptırılır. Malın değeri 8,33 SDR/kg sınırının belirgin şekilde üzerindeyse, yalnızca taşıyıcının sorumluluk sigortasına güvenmek yük sahibini açıkta bırakabilir; bu boşluk yük sigortasıyla, beyan değeriyle (Madde 24) veya teslimde özel menfaat beyanıyla (Madde 26) kapatılır. ## CMR ve TIR Karnesi Bu iki belge karıştırılmamalıdır. CMR, taşıma sözleşmesini ve taşıyıcının sorumluluğunu belgeler. TIR Karnesi ise transit geçişte gümrük vergi ve resimleri için uluslararası bir teminat sistemidir; taşıma sözleşmesinin yerini tutmaz ve taşıyıcının Sözleşme'den doğan sorumluluğunu etkilemez. Bir taşımada ikisi genellikle birlikte kullanılır: CMR malın ve sözleşmenin belgesi, TIR Karnesi gümrük teminatının belgesidir. ## Dealti Logistics ile CMR süreçleri Dealti Logistics, Türkiye ile Orta Asya arasındaki uluslararası karayolu taşımalarında transit (T1 / TIR) ve CMR süreçlerinin takibini yürütür; yükleme sırasında çekince kontrolü, gümrük talimatlarının doğru işlenmesi ve teslimatta tutanak süreçleri bu takibin parçasıdır. Hizmet verdiğimiz güzergâhlar için [hizmet bölgeleri sayfasına](/tr/hizmet-bolgeleri), gümrük tarafı için [gümrükleme hizmetleri sayfasına](/tr/hizmet/gumrukleme-hizmetleri) bakabilir veya [teklif formunu](/tr/teklif-al) kullanabilirsiniz. Kaynaklar - [Uluslararası Karayolu Eşya Taşıma Sözleşmesi (CMR), Cenevre, 19 Mayıs 1956](https://treaties.un.org/pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XI-B-11&chapter=11), özellikle Madde 8-9, 17-32 ve 34-41. - [CMR Sözleşmesi'ne Ek 1978 Protokolü](https://treaties.un.org/pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XI-B-11-a&chapter=11) (8,33 SDR birimi), Cenevre, 5 Temmuz 1978. - Taraf devletler ve tarihler: Birleşmiş Milletler Antlaşma Koleksiyonu, Bölüm XI-B-11 ve XI-B-11-a (Eylül 2026 itibarıyla). - [IRU (Uluslararası Karayolu Taşımacılığı Birliği)](https://www.iru.org), CMR bilgi kaynakları. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut bir uyuşmazlıkta Sözleşme metni ve yetkili hukukun değerlendirmesi esas alınmalıdır. Taraf devlet durumu ve SDR kuru değişebilir; güncel bilgi için yukarıdaki resmi kaynaklara bakınız. ## Temel çıkarımlar - Taşıyıcının sorumluluğu kusura dayanmaz: zarar teslim alma ile teslim etme arasında oluştuysa, kurtuluş nedenini taşıyıcı kanıtlamak zorundadır. - 8,33 SDR/kg sınırı gerçek değerin altında kalır; yüksek değerli yükte beyan değeri, özel menfaat veya yük sigortası şarttır. - Görünmeyen hasarda 7 gün, gecikmede 21 gün: bu süreler kaçırılırsa ispat yükü ağırlaşır. - Zamanaşımı bir yıl; kasıt veya ağır kusurda üç yıl. Yazılı talep süreyi durdurur. - CMR sorumluluk sigortası ile yük sigortası farklı ürünlerdir; ilki taşıyıcıyı, ikincisi malın değerini korur. - Sözleşmede CMR'nin altında bir sorumluluk öngören madde, taşıma CMR kapsamındaysa geçersizdir (Madde 41). - Kazakistan ve Azerbaycan 1978 Protokolü'ne taraf değil: bu yargılarda 8,33 SDR sınırı yerine eski altın frank esası geçerli olabilir. ## Sık sorulan sorular ### CMR'de taşıyıcının sorumluluğu ne zaman başlar ve biter? Sorumluluk, taşıyıcının malı teslim aldığı an başlar ve alıcıya teslim ettiği an biter. Bu süre içinde oluşan tam veya kısmi kayıp, hasar ve gecikmeden taşıyıcı sorumludur (Madde 17/1). ### Kilogram başına 8,33 SDR ne kadar eder? SDR, IMF'nin her iş günü yayımladığı bir döviz sepetidir; sabit bir karşılığı yoktur. Güncel üst sınırı bulmak için 8,33 rakamını, tazminatın isteneceği para biriminin o günkü SDR kuruyla çarpmak gerekir. Bu tutar çoğu zaman malın gerçek değerinin altında kalır. ### Taşıyıcı hangi hallerde sorumluluktan kurtulur? Zarar; hak sahibinin kusuru veya talimatı, malın kendi ayıbı ya da taşıyıcının kaçınamayacağı bir durumdan kaynaklanıyorsa (Madde 17/2) veya açık araç, ambalaj kusuru, göndericinin elleçlemesi, malın doğası, canlı hayvan gibi özel risklerden birine bağlanabiliyorsa (Madde 17/4) taşıyıcının sorumluluğu kalkar veya hafifler. ### Ağır kusur veya kasıt varsa ne değişir? Zarar taşıyıcının kastından veya kasta eşdeğer sayılan kusurundan kaynaklanıyorsa, taşıyıcı sorumluluğu sınırlayan hükümlere dayanamaz; 8,33 SDR sınırı uygulanmaz ve gerçek zararın tamamı istenebilir (Madde 29). ### Hasarı fark ettiğimde ne kadar sürem var? Görünür hasarda en geç teslim anında; görünmeyen hasarda teslimden sonra 7 gün içinde (pazar ve resmi tatiller hariç) yazılı çekince gönderilmelidir. Gecikmede süre, malın alıcının tasarrufuna bırakılmasından sonra 21 gündür (Madde 30). ### CMR sigortası malın tam değerini karşılar mı? Hayır. CMR sorumluluk sigortası, taşıyıcının Sözleşme'den doğan ve kural olarak 8,33 SDR/kg ile sınırlı sorumluluğunu karşılar. Malın tam değerini güvence altına almak için yük sigortası, beyan değeri (Madde 24) veya teslimde özel menfaat beyanı (Madde 26) gerekir. ### Beyan değeri (Madde 24) ne işe yarar? Gönderici, ek ücret karşılığında CMR'ye 8,33 SDR sınırını aşan bir değer yazabilir. Bu durumda beyan edilen tutar tazminat sınırının yerine geçer. Beyanın CMR'ye yazılması ve ek ücretin ödenmesi şarttır. ### Müteakip taşıyıcıya dava açılabilir mi? Tek sözleşmeyle yapılan ardışık taşımada dava yalnızca ilk taşıyıcıya, son taşıyıcıya veya zararın doğduğu bölümü yürüten taşıyıcıya açılabilir. Bu taşıyıcıların birkaçına aynı anda dava açılabilir (Madde 36). ### CMR, taşıma sözleşmesinde yazan daha düşük sorumluluğu geçersiz kılar mı? Evet. CMR hükümlerinden sapan her şart geçersizdir (Madde 41). Taşıma CMR kapsamındaysa, sözleşmede yazan daha düşük bir sorumluluk sınırı uygulanmaz. ### CMR ile TIR Karnesi aynı şey mi? Hayır. CMR taşıma sözleşmesini ve taşıyıcının sorumluluğunu belgeler; TIR Karnesi transit geçişte gümrük vergileri için uluslararası bir teminat sistemidir. Farklı işlevleri vardır ve biri diğerinin yerini tutmaz. ### Tazminat sınırı her ülkede 8,33 SDR mi? Hayır. 8,33 SDR sınırı 1978 Protokolü ile geldi ve bütün CMR ülkeleri bu Protokol'e taraf değil. Türkiye, Kırgızistan, Gürcistan ve Rusya taraftır; Kazakistan ve Azerbaycan taraf değildir. Protokol'e taraf olmayan bir ülkenin yargısında teknik olarak eski altın frank esası uygulanır. --- Source: [CMR'de Taşıyıcı Sorumluluğu, Hasar ve Tazminat: Tam Rehber](https://dealtilogistics.com/tr/insights/cmr-tasiyici-sorumlulugu-tazminat-rehberi) - Dealti Logistics.